Sposób na rozsądny strach

A gdyby tak olać pozytywne myślenie?

Powtarzasz sobie w myślach, że wszystko będzie dobrze.

Dam radę, czujesz.

Wierzysz w siebie.

Trzymasz za siebie kciuki.

Twoje marzenia to tak naprawdę Twoje plany.

Jest dobrze i będzie jeszcze lepiej.

~~~

I Ty i ja wiemy już, że nasz mózg jest plastyczny. Możemy uzdrowić traumę i wydeptać nowe ścieżki myślenia.

Tylko czasem ten oblepiający okropny strach sprawia, że nie ma jak się ruszyć.

Jakby włożyć palec do świeżo zgaszonej świeczki. Niby nim poruszasz, ale wszystko się klei. Jest ciepło a potem zastyga. Twardy wosk możesz skruszyć, odkleić, zdrapać. Ale i tak coś zostaje.

~~~

Nadal spotykam się z podziałem na pozytywne i negatywne emocje. Jasne, rozumiem go. Zakładam, że Ty, podobnie jak ja, wolisz czuć radość niż smutek czy złość. Ale emocje są jakie są. To biologiczny mechanizm. Mają określone funkcje i nie pozwalają nam zapomnieć o naszym ewolucyjnym pochodzeniu. Złość jest po to, by ciało w mobilizacji stanęło do walki. Strach ma pomóc się chronić – uciekać lub walczyć, a czasem zastygnąć, jeśli to jedyna opcja. Radość jest dla celebracji i nagrody. Smutek to czas wyciszenia i regeneracji.

Strach nie jest Twoim wrogiem. To konkretnie chcę powiedzieć.

Nie ma sensu z nim walczyć.

~~~

Gdy podejmujesz trudne, nowe przedsięwzięcie – tak, kiedy wchodzisz w zmianę – strach pojawia się, żeby zasygnalizować, że coś się dzieje. To bardzo podstawowy mechanizm, jak alarm albo czujka ruchu. Po prostu daje znać, że COŚ się dzieje.

A co się z tym sygnałem stanie zależy już od Twojej interpretacji.

Pojawienie się strachu nie oznacza, więc że należy przestać działać. Albo w ogóle tego działania nie podjąć. Oznacza tylko (albo aż) że wchodzisz na nowy grunt i nie wiesz dokładnie, co tam spotkasz, więc Twój strach prosi Cię o szczególną uważność.

~~~

Stoicy znajdowali spokój w wyobrażaniu sobie nieszczęść.

I żeby było jasne, nie chodzi o pesymizm, zamartwianie się i inne destrukcyjne nawyki myślowe. Wręcz przeciwnie, chodzi o akceptację i pokorę. Świadomość, że skoro nieszczęścia się zdarzają to prawdopodobnie przydarzą się i mi, może być niezwykle uwalniająca. Co najważniejsze, pozwala się przygotować. Bo nieszczęście i zaskoczenie to naprawdę nieprzyjemna mieszanka.

„Trzeba wyobrazić sobie los z całą pełnią jego możliwości.”

Seneka

~~~

Kiedy identyfikuję strach – najczęściej czuję go w brzuchu albo słyszę w natrętnych myślach – to zapraszam go do współdziałania jak najlepszego opiekuna. Bo on odzywa się, żeby mnie ostrzec i chronić.

Jedno na co mu nie pozwalam to przejęcie kontrolę. Zasada jest prosta – ok, możesz iść, ale to ja wybieram drogę, tempo i sposób. O niczym nie decydujesz, na nic bezpośrednio nie wpływasz, ale wiem, że jesteś i to jest dobre. Dziękuję. Tak, szukam w sobie wdzięczności za towarzystwo strachu.

Czasem jednak strach okazuje się nieznośnym towarzyszem podróży.

Co gorsza, czasem nie pozwala w ogóle wyruszyć!

Wtedy się zatrzymuję i sprawdzam, o co tak naprawdę chodzi.

Proponuję Ci takie zatrzymanie.

Proponuję Ci spotkanie z najgorszą wersją Twoich obaw.

Ale tylko na papierze.

To koniecznie musi być spisane. Tak działa ta metoda. Samo myślenie nie wystarczy.

Tak, wiem, że piszę autorytarnie, ale w tym przypadku jestem pewna tego na 100%.

krok 1

Co jest absolutnie najgorszym scenariuszem wydarzeń, jeśli zdecydujesz się na zmianę, o której myślisz a której się boisz?

Stracisz pieniądze? Reputację? Będziesz głupio wyglądać? Czy możesz stracić też swoją pracę? Dom? Rodzinę? Przelej na papier wszystko, co się pojawia w Twoich myślach. Nie zadawalaj się pierwszymi pięcioma czy 10 odpowiedziami. Kop dalej. Kiedy poczujesz dyskomfort z tego, do czego się dokopujesz, weź głęboki oddech i kop dalej. Twoim zadaniem jest zejść do podziemi swojego strachu. Nie interesuje Cię to, co na powierzchni, bo to dobrze znasz.

Jest grubo? OK – zadaj pytanie do tej najgorszej wersji wydarzeń – i co wtedy się stanie?

krok 2

Zobacz swoje spisane obawy.

Jak prawdopodobne jest, że to się wydarzy?

Oceń to na skali 1-10, gdzie 1 wcale nieprawdopodobne, a 10 na pewno tak to się potoczy.

krok 3

Rozpisz plan działań w razie pojawienia się czarnego scenariusza. Co zrobisz? W jaki sposób się pozbierasz? Od czego zaczniesz?

krok 4

Odwróć kartkę.

A co jeśli wydarzy się najlepszy możliwy scenariusz? Jakie są wszystkie możliwe korzyści z wprowadzenia zmiany, jeśli nie tylko pójdzie ona po Twojej myśli, ale pojawią się też dodatkowe, miłe niespodzianki? Spisz to wszystko.

Oceń, czy warto podjąć ryzyko. Czy tego, czego się boisz tak naprawdę chcesz?

~~~

Jedno jest pewne.

Jeśli pojawia się strach to znaczy, że sprawa jest dla Ciebie naprawdę ważna.

zmiana na/w święta

Z okazji pandemii przeniosłam się do życia w lesie. Wczesnym popołudniem wychodzę na spacer. Otwieram drzwi i jestem w lesie. Ten spacer to część mojego dziennego rytuału. Jedna z lepszych! Robi mi dzień po prostuJ

Pogoda co prawda rzadko nastraja do wędrówki. Mrozu może nie ma, ale jest chłód podszyty wilgocią i wiatrem. Najlepsza pora roku – zima bez zimy;)

Ale OK wychodzę, więc już jestem z siebie zadowolona. Przechodzę pół kilometra, dobrze wiem, bo tyle idzie się Macierzanki do Borowików. Czuję, że mam kamyk w bucie. No trudno, myślę. Mały jest, myślę. Nic mi nie zaszkodzi. A buty mam wysokie, turystyczne, wiązane. Nie chce mi się po prostu odwiązywać i ściągać tego buta. Na tym wilgotnym chłodzie.

Właściwie to dość często tak robię. Właściwie to po jakimś czasie przyzwyczajam się do tych kamyczków. Właściwie to nie przeszkadzają. Może nawet się układają. Gdzieś z boku?

Ale ten nie chce. I nagle dopada mnie myśl: „Zadbam o siebie”! Serio! Tak pomyślałam. Rozwiązuję buta, wyrzucam kamyk, zawiązuję z powrotem i idę dalej. No dobra, jeszcze rękawiczki musiałam zdjąć. Całość przedsięwzięcia zajmuje poniżej minuty, wysiłek poniżej 1 w skali 1-10.

A mogłam jeszcze godzinę iść z kamykiem.

~~~

O co mi chodzi w tej leśnej opowieści?

Może masz tak czasem, że uwiera Cię kamyk. To może być fizyczny kamyczek, jak ten z buta, a może być zupełnie metaforyczny.

Taki kamyczek może być zupełnie nieszkodliwy. Może być też bardzo irytujący. Do jednego i do drugiego można się przyzwyczaić. Pytanie tylko czy warto?

W okresie świąt możesz doświadczać wiele kamyczków. Ja doświadczam. Większość z nich mogę wrzucić do worka „tradycja”, pozostałe to oczekiwania innych (tak naprawdę często ubrane w „tradycję”). Opowiem Ci jak radykalnie rozprawiam się z tym worem w tym roku. Zobacz, czy coś Cię zainteresuje (może zainspiruje?) i zatrzymaj się na chwilę, żeby wyrzucić niepotrzebny kamyczek z buta. Dalej w święta idź lekko i tak jak chcesz.

~~~

W tym roku postanowiłam poszukać odpowiedzi na pytanie, jak ja lubię i chcę spędzać święta. Znudziło mnie we mnie samej stwierdzenie „ja to za świętami nie przepadam”.

To nie może być cała prawda o mnie i moim stosunku do świąt. A przynajmniej nie jest dla mnie wystarczająca.

Dla zapewnienia sobie tak zwanego świętego spokoju do poszukiwań i odkrywania, co mi w duszy gra postanowiłam spędzić te święta sama. Taki rok, taka potrzeba, tak mi pasuje. I wiesz co? Sama ta decyzja zadziałała magicznie!

Mam pewność, że wszystko, co robię, robię dla siebie i ze względu na siebie. Nic nie podgrywam, nie spełniam żadnych oczekiwań, nie wyrabiam się w niczym. Uzyskałam swój punkt zero. I co się okazuje? Często odpalam sobie świąteczną muzykę, obejrzałam już trzy świąteczne komedie romantyczne i z przyjemnością szukam inspiracji kulinarnych do tego, co sobie przygotuję do jedzenia.

Przez wiele lat dopasowywania się do tzw. tradycji, potrzeb i zwyczajów innych nie miałam przestrzeni, żeby zastanowić się, co tak naprawdę jest dla mnie ważne w świątecznym czasie. Męczyły mnie okropnie przygotowywania, dyskusje o prezentach, kilkugodzinne siedzenie przy stole. Jeśli chodzi o jedzenie to nie cierpię oceniania i komplementowania potraw zrobionych przez innych, jak dla mnie zbyt często na pokaz – moje wegańskie zamienniki szczególnie się tu wybijają, a ja zgłosiłabym się do konkursu, gdybym chciała być oceniana!

~~~

Jeśli Ty uwielbiasz wszystko, co spotyka Cię w święta to super! I skoro masz święta, jakie lubisz i jakich potrzebujesz – zmiataj stąd piec pierniki i lepić pierogi. Może po prostu nie potrzeba Ci żadnej zmiany w tym temacie.

~~~

Możesz spędzić święta, jak chcesz.

Myślę, że moja sytuacja nie jest odosobniona. Skoro dalej czytasz to i Twoja jest chociaż trochę podobna. Znam wiele osób, które nie przepadają za świętami. Część z nich zmienia coś w rodzinnych rytuałach, ale część nie robi nic, tylko się męczy. Jak ja czasem z tym kamykiem w bucie. Co ciekawe, wszystkie osoby, o których wiem, że zdecydowały się na modyfikację utartych schematów tradycji są z tego zadowolone. Nawet więcej – są dumne.

 

Proponuję Ci zacząć od prostych, ale – nie ukrywam – niełatwych pytań:

→ Co lubisz w świętach? Co daje Ci radość?

→ Za czym tęsknisz, kiedy daleko do świąt?

→ Co Cię wkurza w świętach?

 

Święta powinny w jakiś sposób odróżniać się od nieświątecznego czasu.

Mają być wyjątkowe.

Ale tę wyjątkowość możesz zdefiniować po swojemu.

~~~

Zerknij na koło:

Sprawdź, czy w każdym z tych obszarów dbasz o siebie w święta.

 

Mój rozkład pomysłów według 5 obszarów:
Na święta oczywiście 😉

  • myśli – dbam o dobre, karmiące myśli, mówię do siebie czule i czytam dobrą książkę (powieść! A nie jakąś do doktoratu).
  • działania – testuję nowe i ciekawe pomysły kulinarne w poszukiwaniu rybnych smaków bez ryby (dziś w ramach prób zrobiłam doskonałą bez-rybę z bakłażana nadziewanego tofu smażonego w nori i bezglutenowej aromatycznej panierce – tak, to prawda, jestem z niego dumna!).
  • emocje – stale sprawdzam, co daje mi radość, szukam podniosłości, otwieram się na dumę i pozwalam sobie na łzy, kiedy się wzruszam.
  • duch – czuję się uduchowiona, ale jestem niespecjalnie religijna. Natomiast odkryłam, że bardzo lubię chodzić na pasterkę, więc i w tym roku się wybiorę, żeby razem z innymi śpiewać kolędy. Nie cierpię powiedzonka „święta, święta i po świętach”, dlatego mam w planie medytację i porządne chwile sama ze sobą na refleksję, żebym nie miała wrażenia, że święta mi uciekły.
  • ciało – spacery, joga, dobre jedzenie, czyli takie akurat: bez przejadania się i bez jedzenie czegoś, na co nie mam ochoty (to całe próbowanie wszystkich potraw jest zdecydowanie nie dla mnie!).

 

Co Ty na to?

Wchodzisz w to?

~~~

Jest jeszcze jedna kwestia. I to bardzo ważna kwestia. Ani Ty ani ja nie żyjemy w społecznej próżni. Ani nawet na bezludnej wyspie. Pytanie więc, co z innymi, jeśli Ty zaczniesz wprowadzać zmiany?

 

Każda, także mała zmiana rusza i porusza system. A system ma to do siebie, że woli trwać i chronić, niż się zmieniać. Na modyfikację reaguje więc stawiając opór. Ten opór może przybierać różne formy, choć najbardziej prawdopodobne jest, że członkowie rodziny (ale może też przyjaciele i znajomi) zechcą wytłumaczyć Ci, dlaczego źle robisz i jak wiele ryzykujesz mówiąc tradycji: „sprawdzam”. To normalne. I przewidywalne. To jest ich prawo, a także prawo samego systemu. Twoim prawem jest natomiast asertywność i dbanie o swoje potrzeby.

~~~

 

Zmiana sposobu spędzania świątecznego czasu będzie zupełnie różna, jeśli tej zmiany potrzebujesz nie tylko Ty, ale i ktoś Ci najbliższy. Wiadomo, razem raźniej. Można wspólnie zastanawiać się, co służy, a co już się „przejadło”. Czy rzeczywiście na Wigilii musi być i barszcz, i grzybowa? Czy warto jechać 400 km, żeby odwiedzić ciocię? Czy robimy wszystkim prezenty? I tak dalej i tym podobne. Oczywiście, może się zdarzyć, że nawet z tą drugą połówką od zmiany napotkacie istotne różnice zdań i preferencji. Wtedy warto pogadać. Gadać, gadać i gadać, aż dotrzecie do miejsca, w którym rozjaśnia się, o co tak naprawdę chodzi. W tych rozmowach warto nazywać potrzeby i szukać granic – do jakiego miejsca jest dla Ciebie fajnie, kiedy jest nadal OK, a kiedy wchodzisz na niebezpieczny grunt, w którym zaczynasz się nadużywać. Warto zainwestować czas i energię szukając konsensusu, a nie godzić się na kompromis.

~~~

Życzę Ci wspaniałego, świątecznego czasu!

Niech będzie taki, jak chcesz. Po prostu.

Zmieniaj i spędzaj święta, jak chcesz.

zdjęcie wyróżniające_BHAG_mniejsze

Osobisty BHAG

Kim jesteś za 10, 20 lat? 
Gdzie i jak żyjesz?
Co robisz?
Jak wyglądasz?
I jak się czujesz? 

Wiesz? Myślisz o tym czasem? Nie proponuję Ci żmudnego planowania, choć to może być ważne i wartościowe. W tym miejscu zapraszam Cię do odważnych wizji.

BHAG to wyzwanie i zachęta do marzenia. I to nie byle jakiego, bo wielkiego!

BHAG

Co to jest BHAG? To akronim z angielskich słów:

Big
Hairy
Audacious
Goal
,

czyli wielki, włochaty, zuchwały cel.

Chodzi tu o niebanalny, odważny i właśnie zuchwały cel. To może być wizja życia albo ważne marzenie, raczej nie codzienna lista ‚todosów’. BHAG ma sam w sobie stanowić marzenie i wyzwanie, które wywołuje uśmiech, ale i trochę onieśmiela. Albo wręcz przeraża!

BHAG ma być:

  1. na tyle ambitny – wielki i bezczelny – by znaleźli się ludzie, którzy zechcą „popukać się w głowę” nad jego nierealnością i niemożliwością. 
  2. i jednocześnie na tyle dostępny, realistyczny i prawdopodobny, byś ty sam/a nigdy nie zwątpił/a, że to najlepszy możliwy plan na twoje życie.

BHAG: korzenie

BHAG to pojęcie związane głównie z biznesowymi strategiami, ale nic nie stoi na przeszkodzie, by zainspirować się nimi dla rozwoju osobistego i zawodowego. Ta koncepcja pochodzi z książki Jamesa Collinsa i Jerry’ego Porrasa Built to Last: Successful Habits of Visionary Companies. Do dziś jest używany jako inspiracja i podejście w budowaniu strategii.

BHAG może być wizją firmy lub własnej osoby, która cieszy i dodaje przysłowiowych skrzydeł. Powinna być zgodna z Twoimi wartościami, kompetencjami, potrzebami i możliwościami. Powinna też przekraczać pułap tego, co wiesz, że osiągniesz bez trudu. W końcu to hairy cel!

BHAGi, które mogą cię zainspirować:

  • Microsoft: Komputer na każdym biurku i w każdym domu.
  • SpaceX: Umożliwić człowiekowi eksplorację i zasiedlenie Marsa.
  • Google: Zorganizować światową informację i sprawić, by była dostępna i pomocna.
  • Nikt nie powinien zginąć ani zostać poważnie ranny w Volvo wyprodukowanym po 2020 roku.

BHAG: osobista perspektywa

Co może być osobistym BHAGiem? Na przykład jesteś dziś wziętym specjalistą, nieźle zarabiasz, ludzie się z tobą liczą, ale za 10 lat to z Twoim nazwiskiem wszystkim ma kojarzyć się dziedzina, którą się zajmujesz. Pracujesz na uczelni, prowadzisz ciekawe badania, publikujesz co nieco, a za 15 lat chcesz mieć własną katedrę.  Jesteś coachem i przykro ci, z czym większości ludziom kojarzy się coaching, więc chcesz w ciągu 20 lat pomóc przynajmniej milionowi osób i w ten sposób przekonać ich do rozwoju. Rozumiesz? Mierz wysoko, ale wiedz, że jesteś w stanie tego dokonać. I że bardzo tego chcesz.

Jak określić swój BHAG? Kilka pytań, które mogą ci w tym pomóc:

→ Jaki plan, pomysł, marzenie wywołuje w tobie wewnętrzny uśmiech?

→ Czy to marzenie jest zgodne z twoimi wartościami?

→ Jak myślisz, jak będziesz się czuł, kiedy to osiągniesz? A co na drodze do tego celu?

→ Gdy pojawia ci się lekko złośliwa myśl typu: Ja wam jeszcze pokażę to co chcesz pokazać?

→ Co jest jednocześnie twoim obszarem kompetencji, pasji i unikatowości? W jakiej dziedzinie masz szansę być wybitna/y?

→ Co osiągniesz na pewno lub z dużym prawdopodobieństwem w ciągu najbliższych 10-20 lat? Co jest dla Ciebie możliwe, ale trudne do osiągnięcia? A o czym boisz się marzyć?
Swój BHAG możesz znaleźć między odpowiedziami na dwa ostatnie pytania, ale najciekawiej dla Ciebie jeśli zdecydujesz się na tę ostatnią.


BHAG to marzenie i cel. To wyzwanie. Ma być lekko obrazoburcze, bo podważa status quo. Jednocześnie koncentruje energię, wyzwala radość i motywuje. Na zewnątrz może budzić powątpiewanie, ale w środku rozpala wiarę. BHAG to kompas i dopalacz.

zdjęcie_świadoma niekomptencja_małe

Świadoma niekompetencja

Czy można cieszyć się ze świadomej niekompetencji?

Model świadomej i nieświadomej kompetencji bywa także nazywany dołkiem uczenia się i krzywą uczenia się. Pochodzenie teorii nie jest jednoznaczne, ale opisanie jej zawdzięczamy Rameshowi Mahay.

W największym skrócie chodzi o to, że po uzyskaniu biegłości w jakimś obszarze minimalizujemy umysłowe nakłady na jej wykonanie: nie tylko wiemy, jak dane zadanie wykonać, ale i poszczególne jego etapy wykonujemy machinalnie, nawykowo. Klasyczny przykład to jazda samochodem. Jeśli prowadzisz go w miarę regularnie to już od dawna skręt nie jest dla Ciebie sekwencją drobiazgowych czynności, jak włączenie kierunkowskazu, zjechanie na odpowiedni pas, sprzęgło-redukcja biegu-adekwatny gaz, skręt kierownicy poprzez odpowiednie chwytanie jej i przesuwanie, etc. Ty po prostu skręcasz, prawda? Podobnie jest z każdą inną czynnością. Gdy wyrobimy nawyk, nie musimy zastanawiać się i decydować o każdym kolejnym kroku, robimy to skuteczniej i szybciej, pozostawiając sporą dawkę naszej uwagi i koncentracji dla innych spraw. Przysłowiowe schody zaczynają się, gdy pojawia się zmiana. To może być lewostronny ruch albo skrzynia biegów dla przyzwyczajanych do automatów.

Podobnie, sytuacja zmienia się diametralnie, gdy uczymy się czegoś nowego. Czy masz jakieś możliwie świeże wspomnienie uczenia się czegoś? Może tańce, jakaś gra zespołowa, nowe urządzenie? To zawsze wymaga sporo wysiłku na początku. Te niezdarne ruchy, długie minuty dla najprostszych decyzji, a później pierwsze ślamazarne ruchy. I jak to wygląda? No cóż, zazwyczaj estetyka jest wątpliwa, choć bywa urocza. Pełne skupienie, zaciśnięte wargi lub język na wierzchu, wytrzeszczone oczy. W przestrzennych, nowych ruchach nasze ręce i nogi współgrają jakby pierwszy raz w życiu się spotkały. Tak, takie bywają oznaki naszego wysiłku.

nieświadoma niekompetencja – świadoma niekompetencja – świadoma kompetencja – nieświadoma kompetencja

Ta niebywała zgrabność i polot w tzw. dołku uczenia się to świadoma niekompetencja, którą wyznacza moment uświadomienia sobie, że czegoś nie umiemy. Nie dużo lepiej jest na etapie świadomej kompetencji, czyli czasu, kiedy zaczynamy już wykonywać nowe czynności, ale nadal kosztuje nas to sporo uwagi i wysiłku.

Większości własnych niekompetencji nie jesteśmy świadomi, bo nawet o nich nie myślimy – biegłość w japońskim, szydełkowanie, montowanie bojlerów, etc. Uświadomienie sobie własnej niekompetencji to szczególny moment, który poprzedza przełomową decyzję o potrzebie, a może i chęci, poszerzenia danej kompetencji. To nie musi być radosna eureka, to może zwyczajnie wkurzać. Ktoś, kto poświęcił kawał swojego życia na kształcenie znów dowiaduje się, że jest coś nowego, co trzeba przeczytać, przećwiczyć, włączyć do działania. Czasem pojawia się pomysł, by nie tylko doskonalić znane, ale zająć się czymś nowym, nie odkrytą jeszcze dziedziną; wtedy trudno nawet określić, od czego naukę należy zacząć.

Świadoma niekompetencja to także szansa na rozwój i odkrywanie nowego. Wiele zależy od nas: czy to będzie początek fantastycznej przygody, czy kolejna, mozolna robota?

A później świadoma kompetencja, czyli jest lepiej, ale jeszcze długa droga przed nami. W jaki sposób Ty doświadczasz siebie jako osoby uczącej, początkującej? Nauka może być przyjemna, satysfakcjonująca, dodająca energii. Może być także związana z frustracją, stresem, niezadowoleniem. Wiele zależy od tego, czego się uczymy – czy sami wybraliśmy nowe zajęcie lub doskonalenie się w jakimś obszarze; czy jesteśmy w stanie dostrzegać postępy; czy jesteśmy wspierani w wysiłkach i sami siebie wspieramy. Zapewne jest wiele innych czynników, a dla każdego klucz do dobrej nauki może być inny. Czy Ty znasz swój?

Co jest ważne, by nauka była nie tylko skuteczna, ale i przyjemna? Czyli jak cieszyć się ze świadomej niekompetencji:

  • Jasno określony cel – zastanów się, po co właściwie zdobywasz nową kompetencję i nie zapominaj o tym w mozole działania;
  • Realistyczny plan – nikt nie nauczył się skomplikowanej czynności w jeden dzień, zbyt ambitny plan to doskonała recepta na frustrację;
  • Docenianie – już sam fakt podjęcia decyzji o poszerzeniu własnej kompetencji jest wart docenienia, uznanie to paliwo na kolejne etapy;
  • Wsparcie – pozwól sobie pomóc życzliwym Ci ludziom, nie bój się też prosić o pomoc;
  • Pożegnanie perfekcjonizmu – parafrazując Marsellusa Wallace’a z Pulp Fiction Perfekcjonizm tylko boli, a nigdy nie pomaga. Zwalcz go w sobie. Nauka wymaga potknięć, prób i błędów, bezradności, szukania kreatywnych rozwiązań;
  • Poczucie sensu to najlepszy barometr dobrej drogi i adekwatnych działań. Oczywiście, że często uczymy się czegoś, czego wcale nie chcemy, ale i wtedy robimy to ze względu na jakiś inny cel. Jeśli jednak sam/a wybrałeś lub osobiście uznałaś/eś swój obszar nauki to poczucie sensu osadzi Cię i wzmocni w tym procesie.

Co jeszcze dodasz do tej listy?